Nạn ấu dâm bên lề dư luận

Tôi muốn rọi chủ đề này dưới góc nhìn điện ảnh.

Có hai bộ phim hay nói về nạn ấu dâm mà tôi đã xem, một là The Hunt của Pháp (2013) và siêu phẩm Spotlight của Mỹ (2015). Chính xác là cả hai phim này đều khai thác một vấn nạn nhạy cảm ở hai góc xã hội khác nhau, qua đó, những tác giả cố tình nhấn mạnh vai trò của dư luận.

Không gian The Hunt là một vùng thị trấn nước Pháp yên bình và tĩnh lặng. Nhân vật chính là một giáo viên nhà trẻ tên là Lucas. Giống như cuộc sống của bao người dân lương thiện khác trong trấn, Lucas cũng có một cuộc sống riêng và tử tế. Tuy nhiên câu chuyện bắt đầu thay đổi khi một cô bé trong nhà trẻ, đồng thời cũng là con của người bạn thân Lucas lại đột nhiên tố cáo Lucas đã xâm hại nó. Mọi người từ hoài nghi trở nên giận dữ, từ dè chừng đến kinh tởm vì sự hiện diện của Lucas. Nhân vật chính của chúng ta bị buộc thôi việc. Vợ cũ không cho con trai gặp bố. Người yêu hiện tại không tin ông. Bọn trẻ con sợ hãi khi đến gần ông. Những người bạn thân hoặc đánh ông gãy mũi hoặc thẳng thừng tránh mặt. Con trai ông ở trường bị tẩy chay nhưng vẫn một mực bảo vệ bố. Có một cảnh Lucas bị đánh bầm dập bởi những nhân viên siêu thị vốn hiền lành.
Ông không thể tin được rằng mình bị xã hội quay lưng nghiệt ngã đến vậy.

Lucas bị biến thành một nhân vật phản diện chỉ trong phút chốc khiến người xem có cảm giác hụt hẫng quá thể. Cuộc sống bỗng chốc biến thành một địa ngục kinh hoàng của sự ghẻ lạnh mà Lucas  lại chính là tên tội đồ thiên cổ. Sự quy chụp của dư luận bóp nghẹn không gian phim. Những cảnh sát địa phương cũng không muốn nghe bất kì một lời phản biện nào từ Lucas. Đối với họ, những gì xảy ra thật quá sức tưởng tượng và quá sức để chịu đựng. Còn về phía Lucas, mọi thứ đến với ông như thể một tai ương từ trời giáng đọa và bản thân ông không tài nào lý giải được rốt cuộc là vì sao.

Cho đến sau này, khi con bé thừa nhận chính nó đã vu oan cho Lucas, khi luật pháp đã trả lại công bằng cho Lucas thì thái độ của dư luận vẫn thật khiên cưỡng. Họ dè dặt ông như một loại trùng khuẩn tiềm tàng và sắp sửa phá toạt cuộc sống yên bình của họ trong một phút giây thờ ơ nào đó. Phim khép lại với cảnh một bóng người dùng súng săn nhằm bắn vào Lucas và để lại sự hoang man cực độ trong đôi mắt ông. Niềm tin con người chưa bao giờ mong manh đến như thế. 

Phát súng ấy chính là một bản án đã được định đoạt bởi dư luận.

***

Trái ngược với những thước phim buồn chậm gốc Pháp, Spotlight thật sự là một cuộc vật lộn không ngơi nghỉ. Lần này thì khán giả được nhìn câu chuyện dưới góc độ của "phe chính nghĩa", là các nhà báo ở một tòa soạn uy tín trong bối cảnh năm 1976. Đó thật sự là một cuộc chiến lớn nên không tránh khỏi những pha thót tim. Bắt đầu từ một vài nguồn tin về nạn xâm hại trẻ em trong các thánh đường của Chúa. Các nhà báo, ban biên tập đứng trước lựa chọn là theo đuổi hay không theo đuổi và nếu theo đuổi thì theo đuổi như thế nào, từ đâu. Rất nhiều cuộc nói chuyện, thảo luận, phỏng vấn, những mối tương tác chộn rộn khắp không gian phim ngay từ những giây đầu. Họ có được những cái tên - những cha sứ đáng kính, và họ phát hiện ra đó không phải là những cái tên lẻ tẻ. Có cả một hệ thống , một đường dây những kẻ mượn danh tôn giáo để xâm hại trẻ em. 

Song song, các nhà báo cũng đồng thời nhận ra rằng cái mình điều tra và vạch trần không chỉ là một tội ác mà còn là một hệ tín ngưỡng mù quáng của quần chúng. Những phụ huynh chọn cách im lặng. Người dân thì coi đó là sự bịa đặt. Luật sư bao che cho giáo hội. Ngay trong chính thâm tâm của các nhà báo cũng nảy sinh những mối mâu thuẫn không lời. Họ bị đặt trước những thách thức và thậm chí có lúc ta cảm giác cuộc đấu tranh thầm lặng của họ thật không tưởng. Nhất là khi giáo hội mượn các thế lực để bưng bít mọi thông tin và gây sức ép cho những con người dũng cảm. 

Nhưng sự thật thì không thể bị bưng bít và tiêu hủy. Như thông điệp trên poster, Spotlight thật sự đã "break the story, break the silence". 

Những đứa trẻ bị xâm hại và lớn lên với những tổn thương tâm lý nặng nề đã đánh thức lương tâm của quần chúng. Cuối cùng giáo hội bị buộc tội và những kẻ mang danh Chúa để gây tội đã phải chịu sự trừng phạt thích đáng. Nhưng không dừng lại ở đó, sau loạt phóng sự, điều ám ảnh nhất là hàng ngàn cuộc gọi đến tòa soạn chỉ để cung cấp tin. Dư luận không còn im lặng nữa. Con số đã lên đến hàng triệu. Tiếng điện thoại vẫn không ngớt và kéo dài đến tận cuối phim như một sự day dứt cho bao nhiêu năm tháng ơ hờ. 

Chúng ta cần nhớ rằng bộ phim xây dựng từ sự kiện có thật trong lịch sử nước Mỹ nên có thể tình hình thực tế còn khủng khiếp hơn những gì được thể hiện trong phim. Tuy nhiên sau ngần ấy năm, việc một nhà làm phim lật lại câu chuyện đã góp phần nhắc nhở một thông điệp cũ nhưng quý báu và mang tính thời đại: đừng bao giờ im lặng trước tội ác vì chúng ta không đơn độc. 

***

Nhìn chung cả hai bộ phim đều không cần đến những cảnh đao to búa lớn, chỉ lời thoại và lời thoại cùng với sự nhập tâm của các diễn viên, có thể kể được những câu chuyện với sức lay động cao. Dư luận bị đặt lên thớt và họ buộc phải chọn giữa niềm tin và đạo đức. Lương tri bị đánh động hết mức có thể. Và rõ ràng, sức mạnh quần chúng là sức mạnh to lớn nhất dù nó đúng hay nó sai đi chăng nữa. Ta thấy rằng ai cũng lên án nạn ấu dâm hay xâm hại trẻ em nhưng trên thực tế mỗi cá nhân lại quá đơn độc trong cuộc chiến này. Ta có quá nhiều những lựa chọn và đôi khi ta chọn sai. Đôi khi ta nghĩ "im lặng là vàng". Đôi khi ta phớt lờ những tiếng nói nhỏ bé xung quanh. Ta mất dần sự thấu cảm bẩm sinh vốn có. Cho đến khi ta bắt đầu chịu nhận ra, thì tội ác đã trở thành một con quái vật khổng lồ và mất kiểm soát. Vậy nên ta luôn cần quần chúng, ta luôn cần sự chung tay của rất nhiều người, sự can đảm và sự kết nối. 

Mặt khác, ta phải hiểu vấn đề không chỉ là nạn ấu dâm. Không chỉ là một tội ác. Như trong The Hunt, người lớn vốn không hiểu cô bé nghĩ gì. Họ luôn tin rằng những đứa trẻ thì đơn giản. Họ đã không lắng nghe ngay từ đầu. Họ không biết con em mình học được những gì và bị ảnh hưởng bởi cái gì. Họ cũng không lường được rằng: một lời nói dối vô hại có thể đóng đinh một con người lương thiện vào bản án nghiệt ngã nhất. 

Thế nên, cái dư luận chúng ta cần quan tâm không chỉ là lên án mọi cái ác nhắm vào trẻ em mà còn phải học cách thực sự lắng nghe chúng - những người lớn tí hon. Chúng nhỏ bé, vô tư nhưng óc nghĩ thì cũng phức tạp và đa chiều. Những gì ghi dấu trong lòng đứa trẻ ngày hôm nay sẽ theo nó đến cả sau này. Hi vọng rằng nhân loại đừng chỉ săm soi nạn ấu dâm mà hãy thật sự dành thời gian quan tâm những thiên thần bé nhỏ của mình trước sự hỗn tạp của thời đại. 

Đại lộ những giấc mơ tan vỡ

Nói về phim của Vương Gia Vệ, tôi thích nhất là Days of being wild - 1990 (tựa gốc A Phi chính truyện) và Happy together - 1997 (tựa gốc Xuân quang xạ tiết), thích còn hơn cả siêu phẩm Tâm trạng khi yêu (In the mood for love) sản xuất năm 2000.

Cái yêu thích là câu chuyện được kể trong hai bộ phim này. Tôi thấy được tuổi trẻ hoang dại, tự do, phóng khoáng trong hành trình của những nhân vật. Cả hai bộ phim đều có điểm chung là khát vọng tự do và nỗi buồn cô độc. Những con người lạc lối cố bám víu vào những giấc mơ tan vỡ và trói mình trong sự bế tắc giữa khát vọng và đời thực. Họ nung nấu sự tự do nhưng đời thực luôn nghiệt ngã. Họ tìm những cái cớ để trốn chạy khỏi thế giới tồi tàn của mình trong vô vọng. Đạo diễn Vương đã nói đúng một cách thẳng thừng những tâm sự của người trẻ nhưng với giọng điệu lạnh lùng hơn, và nhiều cô độc hơn. Đó là bởi vì ông hướng đến những lớp người dưới đáy xã hội đang loay hoay với cuộc sống hiện tại.

Một người ném mình vào vùng đất Argentina xa xôi với bàn tay trắng và chỉ một niềm tin mơ hồ về tình yêu. Giấc mơ đó nhanh chóng tàn lụi và anh ta phải làm việc 16 tiếng để có tiền quay trở lại quê nhà và học cách quên đi những nỗi buồn đau. Một anh chàng lông bông thích chu du nhiều nơi để có thể không cần ở nhà. Nhưng ngôi nhà đó vẫn có người chờ anh ta trở về. Câu chuyện về những người không chịu nổi sự chán chường của thực tại và ném mình cho những thú vui "vay mượn". Dĩ nhiên, những thú vui "vay mượn" không bao giờ có thể kéo dài. Như Hà Bảo Vinh, như Húc Tử, họ tự hủy hoại đời mình và gieo rắc những tổn thương. Nhưng thẳm sâu, đó chỉ là những đứa trẻ thiếu tình yêu thương và luôn cáu kỉnh với thế giới tàn nhẫn quanh mình. Những đứa trẻ lạc lối trong cơn say của thời đại và cuộn mình trong sự hối tiếc vô cùng.
Bên cạnh đó cũng có những mảng sáng sủa hơn. Anh cảnh sát nghèo từ bỏ công việc nhàm chán và thực hiện giấc mơ trở thành thủy thủ rong ruổi trên những miền đất lạ. Biểu tượng giấc mơ: ngọn thác Iguazu hùng vĩ. Những cô gái si tình mạnh mẽ phản kháng với những tổn thương trong tình yêu.Vẻ đẹp của tình yêu đồng giới. Những con người đang yêu. Những con người sẵn sàng dấn bước và chấp nhận lạc đường mãi mãi.

Tất cả họ - những số phận không liên quan, lướt qua nhau, va chạm với nhau, cuốn vào nhau rồi lại lướt qua và để lại trong mỗi người những suy tư, trăn trở, những cảm hứng, những yêu thương. Nhưng rốt cuộc, mỗi người vẫn phải tự chịu trách nhiệm về đời mình. Mỗi người họ đã có cho mình những hướng đi riêng. Chỉ là, không thể kết thúc câu chuyện đơn giản như câu "làm lại từ đầu đi" của Hà Bảo Vinh được. Không thể nào quay lại, với một số người là sự giải thoát, với một số người lại là nỗi thống khổ triền miên.

Có thể nói, câu chuyện về những người trẻ qua bàn tay của Vương Gia Vệ không hề sơ sài, cũng không hề phô trương. Các chuyển động nội tâm chính là mấu chốt. Sự từ tốn chậm rãi như một hơi thở dài. Những động tác lặp lại. Những gam màu sáng tối đan xen. Âm nhạc và âm nhạc. Tất cả bộc lộ góc nhìn toàn cảnh chân thật và đầy ám ảnh. Đến mức dường như từng ánh nhìn, từng nụ cười, từng hơi thở cũng chứa đựng câu chuyện riêng. Do đó không phải ai cũng có thể đón nhận và thưởng thức bộ phim đúng với tinh thần của nó. Nhìn chung, phong cách phim Vương Gia Vệ khá kén người xem, không gay cấn, không cao trào, không hoa mỹ, lời thoại ít, chi tiết nhiều, tập trung chủ yếu vào hình ảnh, có phần trần trụi nữa, nhưng tuyệt đối là những tác phẩm có tiếng nói, có giá trị cao.

Tôi chân thành tri ân đạo diễn Vương, cám ơn những thước phim đẹp của Christopher Doyle và diễn viên lòng tôi Trương Quốc Vinh (Leslie Cheung) vì phần trình diễn tuyệt vời. Kết thúc bài viết, tôi trích lại lời đề tựa trong Happy together:

"I thought after yesterday, there was going to be a tomorrow. I forgot today. I thought about you. I forgot you are gone".

*Một số hình ảnh trích từ phim:

*Tiêu đề bài viết dựa theo tên bài hát Boulevard of broken dreams, Leslie đã thể hiện lại ca khúc này. 

[Phim ảnh] Intouchable - Bất khả xâm phạm (Mỹ)

Đây là một bộ phim hay về nội dung. Rất nhân văn và gợi được lòng trắc ẩn. Phim này tôi xem đã lâu. Và dù lâu đến thế nào, tôi vẫn nhớ như in một đoạn thoại thú vị. Cũng như dù đã xem phim này nhiều lần như thế nào, cảm giác của tôi về đoạn thoại này vẫn không hề đổi khác. 

"Tại sao ông lại chọn anh ta, anh ta không có lòng thương xót đâu?"

"Đúng, chính là vì anh ta không có lòng thương xót", nhân vật chính trong câu chuyện, một nhà tỉ phú bị bại liệt đã trả lời thẳng thắn như vậy khi nói đến người trợ lý riêng của mình.

Chẳng ai muốn mình bị thương hại. Chẳng ai muốn mình trở thành người khiếm khuyết trong mắt người khác. Trong phạm vi nào đó, ta yêu cầu sự tôn nghiêm nhiều hơn là khái niệm "chăm sóc đặc biệt". 

Anh trợ lý da đen thô lỗ, không học nhiều nhưng hiểu thế nào là tôn nghiêm. Anh hiểu thế nào là bình đẳng. Anh hiểu thế nào là tình thương. Anh phân biệt được những động tác săn sóc thể hiện tình thương với loại tình thương xuất phát chân thành từ tim mỗi người. Điện thoại reo. Nè. Nghe đi. Ồ, ông bị liệt mà. Anh ta quên. Vì anh ta không để tâm. Anh ta không thành kiến. Anh ta không đối đãi ông chủ mình như một ông chủ yếu đuối và bất lực. Anh xem đó là một người bạn, một người bạn đúng nghĩa có hỷ, nộ, ái, ố, có tâm tư, có lý tưởng. Anh không làm việc và nhận lương. Anh đang sống với người bạn của mình, gắn kết với người bạn của mình. Và, anh vui vì điều đó. Bản chất của nhân ái là đây. Ta hiểu, đó là sự thừa nhận và tôn trọng từ sâu thẳm.

Có một câu nói rất hay, trí thông minh không thể đánh giá con người tốt bằng lòng nhân ái, vì trí thông minh nhiều lúc không thể lựa chọn được, còn lòng nhân ái thì luôn có thể. 

Vậy mà người ta càng có học, càng chỉ muốn mình thông minh hơn, chứ ít ai muốn phấn đấu để trở nên nhân ái hơn.

Nhà giả kim - Paulo Coelho

Đầu tiên, tôi không hiểu tại sao Nhà giả kim của Paulo Coelho lại bán chạy như thế. Nó được mô tả là cuốn sách bán chạy chỉ sau Kinh thánh với con số 43 triệu bản và 56 thứ tiếng được dịch thuật. Rồi cho đến khi tôi có được nó trong tủ sách nhà mình, tôi mới hiểu rõ lý do. 

Sự thật rằng những người trẻ như tôi sẽ rất ham thích những ý tưởng mà tác giả vạch ra trong câu chuyện. Cứ mơ đi, và cứ theo đuổi ước mơ của mình. "Rồi khi anh quyết chí muốn điều gì thì toàn vũ trụ sẽ chung sức để anh đạt được điều ấy". Cả câu chuyện chỉ đơn giản xoay quanh một triết lý không hề đơn giản này. Nó giống như một động lực vô hình to lớn đẩy con người ta vào một dòng xoáy mãnh liệt của những khát khao và mơ ước. Thậm chí nếu đó là những khát khao, những mơ ước hết sức phi lý đi chăng nữa. 

Như Santiago, nhân vật chính, một anh chăn cừu ngây ngô bám víu vào một niềm tin mơ hồ về cái kho báu nào đó ở tận Kim Tự Tháp xa xôi. Trong cuộc hành trình tìm kiếm kho báu, anh đã tìm gặp Tâm linh vũ trụ. Anh hiểu được ngôn ngữ của gió. Và anh hiểu được tiếng nói của trái tim. Anh nhận ra rằng mình may mắn hơn gã bán kem ngoài bãi chợ. Gã ta luôn ôm ấp giấc mơ đến Châu Phi khi dành dụm đủ tiền. Gã không hề hiểu rằng "người ta lúc nào cũng có thể thực hiện được ước mơ của mình". Santiago là tôi. Là tất cả mọi chúng ta. Có lúc nào đó, ta cũng mơ một giấc mơ phi thường. Nhưng bao nhiêu người được dũng khí như Santiago ? Ta luôn nghĩ về những cái không thể. Ta thường ôm lấy suy nghĩ là con người không có khả năng chọn lấy vận mệnh của mình. Song, tác giả đã lên tiếng rằng đó là điều bịp bợm, dối trá nhất thế gian. "Chưa từng có trái tim nào phải chịu đau khổ khi tìm cách thực hiện giấc mơ, vì mỗi phút giây tìm kiếm là một khoảnh khắc gặp gỡ Thượng Đế và Vĩnh Hằng".

 

Qua giọng văn tự sự lôi cuốn và tinh tế Paulo Ceolho đã nhẹ nhàng gửi gắm cho chúng ta một thông điệp sâu sắc " Chỉ khi nào có khả năng thực hiện được giấc mơ thì cuộc sống mới đáng sống".

Cảm xúc về mẹ tôi

Khi Charlie Xavier chạm vào suy nghĩ của người bạn Erik Lansherr, ông bắt gặp một kí ức thân thương về mẹ của Erik và ông đã xúc động (trích phim X-men The first class). Lúc ấy tôi chỉ nghĩ điều khiến giáo sư X xúc động là bởi người bạn mình mất mẹ từ khá sớm. Và, trong suy nghĩ của Erik chưa bao giờ quên được những kí ức an lành và trong trẻo về người mẹ của mình. 

Tôi cũng cảm nhận chút ít. Một gã đàn ông với sức mạnh kinh khủng nhưng trái tim lại vô cùng đa cảm. Tôi cũng ngưỡng mộ lắm tình cảm cao đẹp mà Erik dành cho mẹ. Từ đó, tôi cũng hiểu được sự xúc động của Charlie. Nhưng tôi không chia sẻ được gì nhiều.

Cho đến một lúc tình cờ, tôi cũng ngồi ngẫm nghĩ về tuổi thơ của mình. Tôi thấy rằng hầu khắp những mảng kí ức tốt đẹp nhất và buồn nhất đều gắn với mẹ của mình. Tôi yêu thương mẹ hơn bất kì ai. Và mẹ cũng yêu thương tôi hơn chính bà. Bà ôm tôi ngủ trong suốt tuổi thơ, tận đến lúc tôi lên lớp 6. Bà không quên việc ôm hôn tôi thắm thiết cho đến lúc tôi lên cấp 3, tới lúc tôi bận rộn với những thay đổi quan trọng trong đời. Những người mẹ thành thị phần lớn đều biết chạy xe máy, mẹ tôi thì không. Nhưng nhờ vậy, mỗi lần hai mẹ con tôi tản bộ từ trường về nhà, hay lòng vòng những ngả chợ lúc mua đồ, chúng tôi lại có những kỉ niệm không mua được và không gì đánh đổi được. Những khi nhỏ xíu, mẹ cõng tôi. Những hôm mưa lộp độp. Những hôm bánh chà bông mặn. Những cái tết tóc. Mẹ luôn là người tết tóc tôi trong suốt năm tháng tiểu học. Người ta thì kế thừa từ mẹ sự diệu dàng, thông minh hay khéo léo. Tôi thì lại kế thừa từ mẹ sự hài hước và đôi mắt đẹp mặc dù mẹ tôi nổi tiếng là mẫu phụ nữ vô cùng đảm đang và khéo tính. Mẹ rất hay tự hào về tôi một cách kì lạ và cũng sẵn sàng sừng sộ khi tôi bị bắt nạt. Tôi nhớ hồi học cấp 2, trên đường tới trường có một con chó to hay sủa, mẹ tôi cũng nhát nhưng luôn gan dạ che chở tôi khi dắt tôi qua đoạn ấy. Từ sâu thẳm tôi trỗi dậy một thứ cảm xúc dạt dào hơn cả sự biết ơn. Tôi thấy xúc động ghê gớm. Tôi thoáng ngỡ ngàng vì sự gắn kết kì diệu của hai mẹ con. Và vô cùng trân quý vì bà luôn ở cạnh tôi, cho đến lúc này. Không đòi hỏi. Không gắt gỏng. Nhưng tình thương và lòng bao dung thì vô hạn. Chưa bao giờ tôi tự hào rằng mẹ là người hiểu tôi. Chưa bao giờ tôi tự hào rằng mẹ là người thông tuệ hay sắc sảo. Nhưng tôi luôn tự hào vì tình yêu thương vô điều kiện bà dành cho tôi. 

Tôi biết khi nói về mẹ thì không thiếu những ngôn từ hay và đầy cảm xúc. Tất cả những bài viết về mẹ đều gần như giống nhau ở điểm này. Lúc trước tôi cũng thấy như vậy. Tuy nhiên, kí ức và tình yêu không phải để đọc được mà là phải cảm thấy được. Nó là điều bí mật sâu thẳm của mỗi người. Dễ hiểu mà cũng khó hiểu vô cùng. Cũng giống như tôi sẽ không tài nào chia sẻ được câu chuyện của Erik nếu không nhớ lại những kí ức tươi đẹp nhất đời về mẹ của mình. 

Tôi cũng thấm thía rằng đời người luôn có những khoảnh khắc mà khi nhớ lại, nó gây nên cơn giông tố lớn lao, cuộn sóng và gào thét từ đáy lòng, xua đi sự yên lặng bấy lâu, và vỡ òa thành trăm nghìn mảnh xúc cảm kì diệu. Tôi lại thấy yêu mẹ như chưa bao giờ thật sự yêu mẹ.