Nạn ấu dâm bên lề dư luận

Tôi muốn rọi chủ đề này dưới góc nhìn điện ảnh.

Có hai bộ phim hay nói về nạn ấu dâm mà tôi đã xem, một là The Hunt của Pháp (2013) và siêu phẩm Spotlight của Mỹ (2015). Chính xác là cả hai phim này đều khai thác một vấn nạn nhạy cảm ở hai góc xã hội khác nhau, qua đó, những tác giả cố tình nhấn mạnh vai trò của dư luận.

Không gian The Hunt là một vùng thị trấn nước Pháp yên bình và tĩnh lặng. Nhân vật chính là một giáo viên nhà trẻ tên là Lucas. Giống như cuộc sống của bao người dân lương thiện khác trong trấn, Lucas cũng có một cuộc sống riêng và tử tế. Tuy nhiên câu chuyện bắt đầu thay đổi khi một cô bé trong nhà trẻ, đồng thời cũng là con của người bạn thân Lucas lại đột nhiên tố cáo Lucas đã xâm hại nó. Mọi người từ hoài nghi trở nên giận dữ, từ dè chừng đến kinh tởm vì sự hiện diện của Lucas. Nhân vật chính của chúng ta bị buộc thôi việc. Vợ cũ không cho con trai gặp bố. Người yêu hiện tại không tin ông. Bọn trẻ con sợ hãi khi đến gần ông. Những người bạn thân hoặc đánh ông gãy mũi hoặc thẳng thừng tránh mặt. Con trai ông ở trường bị tẩy chay nhưng vẫn một mực bảo vệ bố. Có một cảnh Lucas bị đánh bầm dập bởi những nhân viên siêu thị vốn hiền lành.
Ông không thể tin được rằng mình bị xã hội quay lưng nghiệt ngã đến vậy.

Lucas bị biến thành một nhân vật phản diện chỉ trong phút chốc khiến người xem có cảm giác hụt hẫng quá thể. Cuộc sống bỗng chốc biến thành một địa ngục kinh hoàng của sự ghẻ lạnh mà Lucas  lại chính là tên tội đồ thiên cổ. Sự quy chụp của dư luận bóp nghẹn không gian phim. Những cảnh sát địa phương cũng không muốn nghe bất kì một lời phản biện nào từ Lucas. Đối với họ, những gì xảy ra thật quá sức tưởng tượng và quá sức để chịu đựng. Còn về phía Lucas, mọi thứ đến với ông như thể một tai ương từ trời giáng đọa và bản thân ông không tài nào lý giải được rốt cuộc là vì sao.

Cho đến sau này, khi con bé thừa nhận chính nó đã vu oan cho Lucas, khi luật pháp đã trả lại công bằng cho Lucas thì thái độ của dư luận vẫn thật khiên cưỡng. Họ dè dặt ông như một loại trùng khuẩn tiềm tàng và sắp sửa phá toạt cuộc sống yên bình của họ trong một phút giây thờ ơ nào đó. Phim khép lại với cảnh một bóng người dùng súng săn nhằm bắn vào Lucas và để lại sự hoang man cực độ trong đôi mắt ông. Niềm tin con người chưa bao giờ mong manh đến như thế. 

Phát súng ấy chính là một bản án đã được định đoạt bởi dư luận.

***

Trái ngược với những thước phim buồn chậm gốc Pháp, Spotlight thật sự là một cuộc vật lộn không ngơi nghỉ. Lần này thì khán giả được nhìn câu chuyện dưới góc độ của "phe chính nghĩa", là các nhà báo ở một tòa soạn uy tín trong bối cảnh năm 1976. Đó thật sự là một cuộc chiến lớn nên không tránh khỏi những pha thót tim. Bắt đầu từ một vài nguồn tin về nạn xâm hại trẻ em trong các thánh đường của Chúa. Các nhà báo, ban biên tập đứng trước lựa chọn là theo đuổi hay không theo đuổi và nếu theo đuổi thì theo đuổi như thế nào, từ đâu. Rất nhiều cuộc nói chuyện, thảo luận, phỏng vấn, những mối tương tác chộn rộn khắp không gian phim ngay từ những giây đầu. Họ có được những cái tên - những cha sứ đáng kính, và họ phát hiện ra đó không phải là những cái tên lẻ tẻ. Có cả một hệ thống , một đường dây những kẻ mượn danh tôn giáo để xâm hại trẻ em. 

Song song, các nhà báo cũng đồng thời nhận ra rằng cái mình điều tra và vạch trần không chỉ là một tội ác mà còn là một hệ tín ngưỡng mù quáng của quần chúng. Những phụ huynh chọn cách im lặng. Người dân thì coi đó là sự bịa đặt. Luật sư bao che cho giáo hội. Ngay trong chính thâm tâm của các nhà báo cũng nảy sinh những mối mâu thuẫn không lời. Họ bị đặt trước những thách thức và thậm chí có lúc ta cảm giác cuộc đấu tranh thầm lặng của họ thật không tưởng. Nhất là khi giáo hội mượn các thế lực để bưng bít mọi thông tin và gây sức ép cho những con người dũng cảm. 

Nhưng sự thật thì không thể bị bưng bít và tiêu hủy. Như thông điệp trên poster, Spotlight thật sự đã "break the story, break the silence". 

Những đứa trẻ bị xâm hại và lớn lên với những tổn thương tâm lý nặng nề đã đánh thức lương tâm của quần chúng. Cuối cùng giáo hội bị buộc tội và những kẻ mang danh Chúa để gây tội đã phải chịu sự trừng phạt thích đáng. Nhưng không dừng lại ở đó, sau loạt phóng sự, điều ám ảnh nhất là hàng ngàn cuộc gọi đến tòa soạn chỉ để cung cấp tin. Dư luận không còn im lặng nữa. Con số đã lên đến hàng triệu. Tiếng điện thoại vẫn không ngớt và kéo dài đến tận cuối phim như một sự day dứt cho bao nhiêu năm tháng ơ hờ. 

Chúng ta cần nhớ rằng bộ phim xây dựng từ sự kiện có thật trong lịch sử nước Mỹ nên có thể tình hình thực tế còn khủng khiếp hơn những gì được thể hiện trong phim. Tuy nhiên sau ngần ấy năm, việc một nhà làm phim lật lại câu chuyện đã góp phần nhắc nhở một thông điệp cũ nhưng quý báu và mang tính thời đại: đừng bao giờ im lặng trước tội ác vì chúng ta không đơn độc. 

***

Nhìn chung cả hai bộ phim đều không cần đến những cảnh đao to búa lớn, chỉ lời thoại và lời thoại cùng với sự nhập tâm của các diễn viên, có thể kể được những câu chuyện với sức lay động cao. Dư luận bị đặt lên thớt và họ buộc phải chọn giữa niềm tin và đạo đức. Lương tri bị đánh động hết mức có thể. Và rõ ràng, sức mạnh quần chúng là sức mạnh to lớn nhất dù nó đúng hay nó sai đi chăng nữa. Ta thấy rằng ai cũng lên án nạn ấu dâm hay xâm hại trẻ em nhưng trên thực tế mỗi cá nhân lại quá đơn độc trong cuộc chiến này. Ta có quá nhiều những lựa chọn và đôi khi ta chọn sai. Đôi khi ta nghĩ "im lặng là vàng". Đôi khi ta phớt lờ những tiếng nói nhỏ bé xung quanh. Ta mất dần sự thấu cảm bẩm sinh vốn có. Cho đến khi ta bắt đầu chịu nhận ra, thì tội ác đã trở thành một con quái vật khổng lồ và mất kiểm soát. Vậy nên ta luôn cần quần chúng, ta luôn cần sự chung tay của rất nhiều người, sự can đảm và sự kết nối. 

Mặt khác, ta phải hiểu vấn đề không chỉ là nạn ấu dâm. Không chỉ là một tội ác. Như trong The Hunt, người lớn vốn không hiểu cô bé nghĩ gì. Họ luôn tin rằng những đứa trẻ thì đơn giản. Họ đã không lắng nghe ngay từ đầu. Họ không biết con em mình học được những gì và bị ảnh hưởng bởi cái gì. Họ cũng không lường được rằng: một lời nói dối vô hại có thể đóng đinh một con người lương thiện vào bản án nghiệt ngã nhất. 

Thế nên, cái dư luận chúng ta cần quan tâm không chỉ là lên án mọi cái ác nhắm vào trẻ em mà còn phải học cách thực sự lắng nghe chúng - những người lớn tí hon. Chúng nhỏ bé, vô tư nhưng óc nghĩ thì cũng phức tạp và đa chiều. Những gì ghi dấu trong lòng đứa trẻ ngày hôm nay sẽ theo nó đến cả sau này. Hi vọng rằng nhân loại đừng chỉ săm soi nạn ấu dâm mà hãy thật sự dành thời gian quan tâm những thiên thần bé nhỏ của mình trước sự hỗn tạp của thời đại.